Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Earth-Science Reviews φέρνει στο προσκήνιο τη χρήση των μικροπλαστικών ως καθοριστικών δεικτών για την κατανόηση της γεωλογικής ιστορίας της Γης. Ερευνητές από το Ινστιτούτο Leibniz για την Έρευνα της Βαλτικής Θάλασσας (IOW), σε συνεργασία με συναδέλφους τους από το Πανεπιστήμιο του Leicester, αναλύουν πώς η αδιάκοπη ανθρώπινη δραστηριότητα έχει αλλοιώσει τα ιζήματα του πλανήτη τις τελευταίες δεκαετίες. Καθώς νέα συνθετικά υλικά εισέρχονται συνεχώς στο περιβάλλον λόγω ακατάλληλης διαχείρισης αποβλήτων, η συσσώρευσή τους στα στρώματα των ιζημάτων προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για την καταγραφή της εποχής του Ανθρωποκαίνου, μιας προτεινόμενης γεωλογικής περιόδου που χαρακτηρίζεται από την κυρίαρχη επίδραση του ανθρώπου στο γήινο σύστημα.
Η πρόκληση του ορισμού του Ανθρωποκαίνου
Η ιστορία της Γης, που εκτείνεται σε 4,567 δισεκατομμύρια χρόνια, χωρίζεται από τους γεωλόγους σε χρονοστρωματογραφικές μονάδες, καθεμία από τις οποίες ορίζεται από συγκεκριμένους σχηματισμούς πετρωμάτων. Η Ομάδα Εργασίας για το Ανθρώποκαινο είχε προτείνει την επίσημη καθιέρωση μιας νέας γεωλογικής εποχής, αναγνωρίζοντας το αποτύπωμα της ανθρωπότητας. Ωστόσο, η πρόταση αυτή απορρίφθηκε τον Μάρτιο του 2024. Παρά την απόρριψη, η επιστημονική κοινότητα παραμένει διχασμένη σχετικά με το αν το Ανθρώποκαινο θα συμπεριληφθεί τελικά στον Διεθνή Χρονοστρωματογραφικό Χάρτη. Παρά την αβεβαιότητα αυτή, η επίδραση του ανθρώπου στον πλανήτη παραμένει αδιαμφισβήτητη, γεγονός που ωθεί τους ερευνητές να αναζητήσουν πιο ακριβείς και αντικειμενικούς δείκτες που θα μπορούσαν να τεκμηριώσουν αυτή τη γεωλογική αλλαγή στο μέλλον.
Τι είναι τα μικροπλαστικά και γιατί αποτελούν γεωλογικό δείκτη
Τα μικροπλαστικά ορίζονται ως πλαστικά σωματίδια με μέγεθος από 1 μικρόμετρο έως 5 χιλιοστά. Προκύπτουν κυρίως από τη διάβρωση και τον κατακερματισμό μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων, όπως ίνες από συνθετικά ρούχα, πλαστικά φιλμ από τη γεωργία ή θραύσματα από συσκευασίες. Επιπλέον, παράγονται απευθείας σε αυτό το μέγεθος για χρήση σε προϊόντα όπως τα απολεπιστικά καλλυντικά. Λόγω του μικρού τους μεγέθους, μεταφέρονται εύκολα από τον άνεμο και το νερό, καταλήγοντας σε χερσαία, γλυκά και θαλάσσια ιζήματα, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές. Η ικανότητά τους να παραμένουν προστατευμένα από το ηλιακό φως, τη θερμότητα και τη βροχή μέσα στα ιζήματα τα καθιστά εξαιρετικά ανθεκτικά, προσφέροντας ένα μόνιμο γεωλογικό αρχείο της ανθρώπινης παρουσίας.
Η χρονική αποτύπωση των πλαστικών υλικών
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι ότι τα στρώματα των ιζημάτων λειτουργούν ως ένα είδος «χρονοκάψουλας». Διαφορετικοί τύποι και ποσότητες πλαστικών ανιχνεύονται σε διαφορετικά βάθη, αντικατοπτρίζοντας την ιστορική χρήση των υλικών. Για παράδειγμα, ο βακελίτης, ένας από τους πρώτους τύπους πλαστικού, εντοπίζεται κυρίως σε παλαιότερα και βαθύτερα στρώματα ιζημάτων, καθώς η χρήση του έχει μειωθεί δραματικά σήμερα. Αυτή η διαφοροποίηση επιτρέπει στους επιστήμονες να συσχετίσουν τα στρώματα με συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Η ανάλυση αυτής της «στρωματογραφίας των πλαστικών» μπορεί να αποκαλύψει όχι μόνο την εξέλιξη της βιομηχανίας, αλλά και την επίδραση συγκεκριμένων κοινωνικών γεγονότων στην παραγωγή απορριμμάτων σε παγκόσμια κλίμακα.
Η επίδραση της πανδημίας στα ιζήματα
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι γεγονότα μεγάλης κλίμακας, όπως η πανδημία COVID-19 μεταξύ 2020 και 2022, είναι δυνατόν να ανιχνευθούν στα ιζήματα. Η πανδημία προκάλεσε μια απότομη αύξηση στην παραγωγή και χρήση ειδών προστασίας, όπως μάσκες, πλαστικά γάντια και συσκευασίες απολυμαντικών. Τα αντικείμενα αυτά, αφού απορρίφθηκαν στο περιβάλλον, διασπάστηκαν σταδιακά σε μικροπλαστικά μέσω της καιρικής διάβρωσης. Η εναπόθεσή τους στα ιζήματα δημιουργεί ένα χαρακτηριστικό μοτίβο που μπορεί να λειτουργήσει ως δείκτης για αυτή τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Αυτή η ικανότητα ανίχνευσης αποδεικνύει ότι τα μικροπλαστικά δεν είναι απλώς ρύποι, αλλά πολύτιμα δεδομένα που παρέχουν πληροφορίες για τις ανθρώπινες δραστηριότητες και τις κρίσεις που διαμορφώνουν την εποχή μας.
Το πλαίσιο για τη μελλοντική έρευνα
Η δρ. Juliana Ivar do Sul, ωκεανογράφος στο IOW και μέλος της Ομάδας Εργασίας για το Ανθρώποκαινο από το 2015, τονίζει ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να χρησιμεύσουν ως παγκόσμιος δείκτης λόγω της ευρείας διασποράς τους. Η μελέτη θέτει ένα σαφές πλαίσιο για μελλοντικές έρευνες, με στόχο την επικύρωση των μικροπλαστικών ως οριστικών πλανητικών δεικτών. Το επόμενο βήμα για τις διεθνείς ερευνητικές ομάδες είναι η ανάλυση πυρήνων ιζημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. Στόχος είναι να επιβεβαιωθεί αν η κατανομή συγκεκριμένων πολυμερών, όπως το πολυπροπυλένιο (PP), το πολυαιθυλένιο (PE) και το τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET), αντικατοπτρίζει με ακρίβεια το χρονοδιάγραμμα της εμπορικής τους παραγωγής από τα μέσα του 20ού αιώνα και μετά.
Η σταθερότητα ως κλειδί για τη γεωλογική αξιοπιστία
Για να καθιερωθούν τα μικροπλαστικά ως ένα αξιόπιστο και μόνιμο διαγνωστικό εργαλείο για τη χαρτογράφηση του Ανθρωποκαίνου, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες πεδίου. Η δρ. Ivar do Sul επισημαίνει ότι είναι απαραίτητο να αποδειχθεί η προβλεψιμότητα της κίνησης των σωματιδίων μέσα στα ιζήματα. Η σταθερότητα των θαμμένων σωματιδίων, μακριά από το οξυγόνο και το ηλιακό φως, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρησή τους σε γεωλογικές χρονικές κλίμακες. Εάν επιβεβαιωθεί ότι αυτά τα σωματίδια παραμένουν αναλλοίωτα και προβλέψιμα, τότε η χρήση τους θα αποτελέσει ένα ισχυρό επιστημονικό εργαλείο, ικανό να προσφέρει μια αντικειμενική και μόνιμη καταγραφή της ανθρώπινης επίδρασης στον πλανήτη, ενισχύοντας τη συζήτηση για την επίσημη αναγνώριση της εποχής του Ανθρωποκαίνου.
Πηγή: phys.org