Όταν συμβαίνει μια κλιματική καταστροφή, οι άνθρωποι που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά συχνά έρχονται σε επαφή με το γεγονός μέσα από ψυχρούς αριθμούς: τον αριθμό των θυμάτων, των εκτοπισμένων, των κατεστραμμένων σπιτιών και των υποδομών που υπέστησαν ζημιές. Ωστόσο, για εκείνους που βιώνουν την καταστροφή στην καθημερινότητά τους, το φαινόμενο δεν αποτελεί ένα απλό σύνολο δεδομένων. Είναι το σπίτι τους, η οικογένειά τους, τα μέσα βιοπορισμού τους και ο τόπος στον οποίο ζουν. Δισεκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο κατοικούν σε περιοχές, όπως τμήματα της Αφρικής, της Ασίας και μικρά νησιά του Ειρηνικού, που είναι εξαιρετικά ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή.
Η δύναμη και οι περιορισμοί της οπτικοποίησης δεδομένων
Οι οπτικοποιήσεις δεδομένων έχουν αναδειχθεί σε καθοριστικό μέσο επικοινωνίας για την κλιματική αλλαγή. Η άνοδος της θερμοκρασίας αναπαρίσταται μέσω χρωμάτων, οι εκπομπές ρύπων μέσω γραμμών και ράβδων, ενώ οι πλημμύρες και οι πυρκαγιές αποτυπώνονται σε χάρτες και κινούμενα γραφικά. Αν και αυτές οι αναπαραστάσεις καθιστούν ένα τεράστιο και περίπλοκο πρόβλημα πιο κατανοητό, έχουν επίσης τη δύναμη να διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται για το ζήτημα. Είναι κρίσιμο να αναγνωρίσουμε ότι ορισμένες οπτικοποιήσεις αποτυγχάνουν να αφηγηθούν την πλήρη ιστορία.
Πρόσφατη έρευνα, που διεξήχθη με τη συμμετοχή 34 χρηστών μέσων κοινωνικής δικτύωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Πολωνία, εξέτασε πώς οι άνθρωποι αντιδρούν σε τέτοιου είδους οπτικοποιήσεις. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν συναισθήματα όπως ανησυχία, φόβο, θλίψη και θυμό, αλλά και περιέργεια ή ευχαρίστηση, υποδηλώνοντας ότι η οπτικοποίηση μπορεί να κάνει τα δυσάρεστα δεδομένα πιο ελκυστικά. Για παράδειγμα, οι «ρίγες θέρμανσης» (warming stripes) που δείχνουν τις μεταβολές της θερμοκρασίας στην Πολωνία, αρχικά θεωρήθηκαν από έναν συμμετέχοντα ως κάτι «όμορφο και ενδιαφέρον». Μόλις όμως έγινε κατανοητό ότι τα χρώματα αντιπροσώπευαν την άνοδο της θερμοκρασίας, η αντίδραση άλλαξε και η εικόνα έγινε πηγή αναστάτωσης.
Το ζήτημα της τοπικής ορατότητας
Μια από τις πιο αποκαλυπτικές στιγμές της έρευνας προέκυψε από τη συμμετοχή ενός μετεωρολόγου από την Τόνγκα, ο οποίος ζούσε στο Ηνωμένο Βασίλειο. Παρατηρώντας τις «ρίγες θέρμανσης» στα κοινωνικά δίκτυα, διαπίστωσε ότι η Τόνγκα δεν περιλαμβανόταν στον χάρτη. Παρά την προσπάθεια χρήσης διαδραστικών εργαλείων για τη δημιουργία αντίστοιχων γραφημάτων για το νησί, αυτό κατέστη αδύνατο λόγω έλλειψης προσβάσιμων δεδομένων σε τοπικό επίπεδο. Το πρόβλημα δεν ήταν η ανακρίβεια της παγκόσμιας οπτικοποίησης, αλλά το γεγονός ότι η ακρίβεια σε παγκόσμια κλίμακα δεν εγγυάται την ορατότητα σε τοπική κλίμακα.
Για κοινότητες όπως αυτές της Τόνγκα, που συνεισφέρουν ελάχιστα στις παγκόσμιες εκπομπές ρύπων αλλά υφίστανται τις σοβαρότερες συνέπειες, η τοπική ορατότητα είναι ζωτικής σημασίας. Η έρευνα υπογραμμίζει ότι η οπτικοποίηση δεδομένων δεν πρέπει να είναι μια απλή τεχνική άσκηση. Οι ερευνητές οφείλουν να αναρωτηθούν ποιος εκπροσωπείται, ποιος απουσιάζει και ποιανού την εμπειρία επιτρέπουν τα δεδομένα να δούμε.
Από το συναίσθημα στη δράση
Η έρευνα κατέδειξε ότι οι συναισθηματικές αντιδράσεις μπορούν να οδηγήσουν τους ανθρώπους στο να μοιραστούν πληροφορίες, να συζητήσουν με άλλους, να αλλάξουν καθημερινές συνήθειες ή ακόμα και να εμπλακούν σε πολιτικές διαδικασίες. Ωστόσο, τα έντονα συναισθήματα δεν οδηγούν αυτόματα σε δράση. Οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να αναλάβουν άμεση κλιματική δράση όταν αισθάνονται ότι υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που μπορούν να κάνουν σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο. Η αίσθηση του ελέγχου και της δυνατότητας παρέμβασης καθορίζει την ανταπόκριση του κοινού.
Η πρόκληση για την επικοινωνία της κλιματικής αλλαγής δεν έγκειται μόνο στην εύρεση ακριβέστερων τρόπων απεικόνισης της κρίσης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν, όταν η κλιματική αλλαγή μετατρέπεται σε δεδομένα, το κοινό μπορεί να διακρίνει τους ανθρώπους πίσω από τους αριθμούς. Η οπτικοποίηση πρέπει να δίνει στους ανθρώπους όχι μόνο έναν λόγο να νοιαστούν, αλλά και μια αίσθηση του τι μπορούν να πράξουν. Η ανάδειξη της κλιματικής αλλαγής είναι μόνο το πρώτο βήμα. Η δυσκολότερη πρόκληση παραμένει η εξέταση του ποιών τις εμπειρίες βλέπουμε, ποιών αφήνουμε εκτός και τι συμβαίνει αφού αντικρίσουμε αυτές τις πραγματικότητες.
Πηγή: phys.org