Η ευρωπαϊκή αλιευτική βιομηχανία, ένας κλάδος που εκφορτώνει ετησίως 3,2 εκατομμύρια τόνους ψαριών με αξία που αγγίζει τα 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη πρόκληση: την έλλειψη πλήρους εικόνας για το τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Παρά την οικονομική σημασία του τομέα, οι επιστήμονες και οι ρυθμιστικές αρχές βασίζονται συχνά σε ελλιπή δεδομένα, γεγονός που δημιουργεί χάσμα εμπιστοσύνης μεταξύ των αλιέων και των αρχών. Ωστόσο, μια νέα γενιά ψηφιακών εργαλείων, που συνδυάζουν την τεχνητή νοημοσύνη, την ανάλυση DNA και προηγμένα συστήματα παρακολούθησης, υπόσχεται να φέρει τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα στο προσκήνιο, μεταμορφώνοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τους θαλάσσιους πόρους της Ευρώπης.
Το πρόβλημα των ελλιπών δεδομένων και η ανάγκη για διαφάνεια
Στο Βέλγιο, για παράδειγμα, η κατάσταση είναι ενδεικτική της ευρύτερης ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Με έναν στόλο περίπου 60 αλιευτικών σκαφών, η επιστημονική δειγματοληψία επί του σκάφους καλύπτει μόλις το 1,5% των αλιευτικών ταξιδιών. Η Els Torreele, επικεφαλής της έρευνας αλιείας στο Ινστιτούτο Έρευνας για τη Γεωργία, την Αλιεία και τα Τρόφιμα της Φλάνδρας (ILVO), τονίζει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν για την πλήρη κατανόηση των αποθεμάτων. Η παραδοσιακή μέθοδος παρακολούθησης, που βασίζεται σε επιστημονικούς παρατηρητές πάνω στα σκάφη, είναι εξαιρετικά περιορισμένη και εντατική σε εργασία. Αυτό το κενό πληροφόρησης οδηγεί συχνά σε προληπτικές περικοπές στις ποσοστώσεις από τις ρυθμιστικές αρχές, τις οποίες οι αλιείς βιώνουν ως αυθαίρετες, καθώς συχνά έρχονται σε αντίθεση με την πραγματικότητα που αντικρίζουν στη θάλασσα.
Το πρόγραμμα OptiFish: Μια ολοκληρωμένη ψηφιακή προσέγγιση
Από το 2024, η Torreele ηγείται του προγράμματος OptiFish, μιας πρωτοβουλίας χρηματοδοτούμενης από την ΕΕ που στοχεύει στην ανάπτυξη τεχνολογίας για την αυτόματη αναγνώριση ειδών ψαριών και τη βελτίωση της παρακολούθησης των αλιευμάτων. Η τετραετής αυτή συνεργασία συγκεντρώνει ερευνητές από οκτώ χώρες, οι οποίοι συνδυάζουν την τεχνητή νοημοσύνη, την υπολογιστική όραση, την ηλεκτρονική παρακολούθηση και τη γενετική ανάλυση. Στόχος είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού συστήματος που θα προσφέρει μια καθαρή εικόνα του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Όπως επισημαίνει η Torreele, η ποιότητα των δεδομένων είναι το κλειδί για να γίνει κατανοητή η ιστορία που διαδραματίζεται στη θάλασσα, επιτρέποντας την ακριβέστερη διαχείριση των αποθεμάτων.
Η τεχνολογία πίσω από την αναγνώριση ειδών
Ο Sander Delacauw, θαλάσσιος βιολόγος στο ILVO, εξηγεί ότι η πρόκληση έγκειται στην αυτοματοποίηση της συλλογής δεδομένων, καθώς η χειροκίνητη δειγματοληψία είναι αδύνατο να πραγματοποιείται σε 24ωρη βάση. Το OptiFish αναπτύσσει κάμερες συνδεδεμένες με αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να αναγνωρίζουν και να καταμετρούν τα ψάρια. Η διαδικασία εκπαίδευσης αυτών των μοντέλων μοιάζει με τη διδασκαλία ενός παιδιού, απαιτώντας τεράστιο όγκο δεδομένων εικόνας. Οι δοκιμές πραγματοποιούνται σε διάφορους τύπους σκαφών, από μηχανότρατες έως μικρά αλιευτικά, με το σύστημα να είναι ικανό να αναγνωρίζει είδη ακόμη και όταν αυτά επικαλύπτονται. Μάλιστα, το συνεργαζόμενο ίδρυμα DTU Aqua πέτυχε ποσοστό επιτυχίας 90,43% στην ταυτοποίηση έξι παρόμοιων ειδών ψαριών.
Η καινοτομία του περιβαλλοντικού DNA (eDNA)
Πέρα από την οπτική αναγνώριση, το πρόγραμμα αξιοποιεί το περιβαλλοντικό DNA (eDNA) για την εκτίμηση της βιομάζας. Καθώς τα ψάρια κολυμπούν, αποβάλλουν γενετικό υλικό στο νερό, παρόμοια με τον τρόπο που οι άνθρωποι αποβάλλουν τρίχες. Συλλέγοντας δείγματα νερού ή χρησιμοποιώντας ειδικούς αισθητήρες προσαρμοσμένους στα δίχτυα, οι ερευνητές μπορούν να ταυτοποιήσουν τα είδη που βρίσκονται σε μια περιοχή. Ο συνδυασμός αυτών των μεθόδων –χειροκίνητη δειγματοληψία για ακρίβεια, κάμερες για συνεχή παρακολούθηση και eDNA για την παρουσία ειδών– επιτρέπει τη δημιουργία μιας συνολικής εικόνας που υπερβαίνει τους περιορισμούς της κάθε μεθόδου ξεχωριστά, προσφέροντας μια πολυδιάστατη προσέγγιση στη θαλάσσια έρευνα.
Οφέλη για τους αλιείς και το περιβάλλον
Η εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών προσφέρει πρακτικά οφέλη στους αλιείς, όπως η δυνατότητα για πιο στοχευμένες στρατηγικές αλιείας, η μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και η αποφυγή της σύλληψης νεαρών ψαριών ή ευάλωτων ειδών. Επιπλέον, η αυτοματοποιημένη αναφορά των αλιευμάτων θα απλοποιήσει τη γραφειοκρατική διαδικασία που σήμερα γίνεται χειροκίνητα. Για τους καταναλωτές, η ψηφιακή παρακολούθηση σημαίνει μεγαλύτερη διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα και διασφάλιση ότι τα προϊόντα που φτάνουν στο πιάτο τους έχουν αλιευθεί νόμιμα και βιώσιμα. Η συμμόρφωση με τους νέους κανονισμούς της ΕΕ, που επιβάλλουν ψηφιακή ιχνηλασιμότητα, καθιστά αυτά τα εργαλεία απαραίτητα για το μέλλον του κλάδου.
Το μέλλον της διαχείρισης των αλιευμάτων
Το OptiFish δεν στοχεύει μόνο στην ολοκλήρωση της τετραετούς έρευνας, αλλά στη δημιουργία μιας υποδομής που θα παραμείνει ενεργή. Η κοινοπραξία αναπτύσσει μια κοινή πλατφόρμα δεδομένων που θα παρέχει στους αλιείς ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο για τα αλιεύματα, τα απορριπτόμενα ψάρια, το κόστος καυσίμων και τη χρήση των ποσοστώσεων. Αυτό το πρότυπο θα αποτελέσει τη βάση για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στα επίσημα πλαίσια παρακολούθησης της αλιείας στην Ευρώπη. Η προσπάθεια αυτή αποτελεί μια επένδυση στη βιωσιμότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, διασφαλίζοντας ότι οι μελλοντικές γενιές θα μπορούν να συνεχίσουν να βασίζονται στους ωκεανούς για την τροφή τους, με πλήρη γνώση και σεβασμό προς το περιβάλλον.
Πηγή: Horizon Magazine — European Commission. Ελεύθερη προσαρμογή και απόδοση στα ελληνικά από το Variety.gr. Ευρωπαϊκό περιεχόμενο: CC BY 4.0, όπου ισχύει για το πρωτότυπο κείμενο· εξαιρούνται υλικά τρίτων. Χωρίς αναπαραγωγή εικόνων.